Ongemotiveerde studenten? De keuze is aan u!

Q: 'Ligt het echt alleen aan docenten als studenten ongemotiveerd en gedesinteresseerd zijn?'

A: 'Nee, het ligt ook aan ons onderwijssysteem. Het systeem van standaardpakketjes is achterhaald. Daarnaast worden lage cijfers hier als normaal geaccepteerd is zoals onderwijssocioloog Jaap Donkers, mijn leermeester, zegt: "Middelmaat krijgt hier een Michelinster." We willen of mogen onze kop niet boven het maaiveld uitsteken. Dat zorgt voor niet-gemotiveerde studenten.' Aldus Gerda Schapers in Schooljournaal Nr. 11 - juni 2014

Hier ben ik stellig mee eens. De zesjes-cultuur zorgt ervoor dat leerlingen weinig uitgedaagd worden om boven zich uit te stijgen. Mijns inziens kunnen twee dingen dit patroon doorbreken.
Als eerste moeten de docenten en hun roadmap minder afhankelijk worden van de gebruikte methodes/schoolboeken. Als SMART certified trainer ben ik op veel scholen in binnenland en met studiereizen veel op scholen in het buitenland geweest. En vooral door het kijken op scholen in het buitenland, waar het onderwijssysteem en het curriculum en de benadering van de verschillende vakken compleet anders is, ben ik anders naar mijn vak(inhoud) gaan kijken. In de US bestaat het aardrijkskunde niet eens en valt het onder social studies. (Het argument dat Amerikanen niet weten waar België, Pakistan of Angola ligt mag geen argument zijn, want dat zou suggereren dat aardrijkskunde vooral topografie is ...)
Dus als ik de kerndoelen van bijvoorbeeld aardrijkskunde bekijk en deze behandel, blijft er heel veel tijd over voor andere onderwerpen en werkvormen - de 'leuke' dingen' -, die leerlingen wellicht veel meer aanspreekt. Daar is ruimte om los te gaan met mijn vak en ze meer bij te brengen dan het gestandaardiseerde aanbod van het boek. Het boek wat - naar mijn mening - veel van de creativiteit en flexibiliteit van de docent heeft afgestompt, waardoor we veelal nu 'slaafs' de methode volgen en eigenlijk niet voldoende toekomen aan hen voor te bereiden op de navolgende jaren en de echte wereld. Vandaag en nu gebeurt nl. heel veel en daar is weinig ruimte voor binnen de beperkte uren. En de druk die dit meegeeft voor docenten en leerlingen, maakt volgens mij het leren niet meer zo leuk ...

Modulair werken volgens een keuzesysteem lijkt mij heel gaaf om te ontwerpen en is één van mijn 'moonshots' (#GTANL). Dit proberen we op het Ashram College bij aardrijkskunde in 2-vmbo op hele kleine schaal, waar leerlingen zich per periode kunnen inschrijven voor een onderwerp en niet als klas het vak volgen bij dezelfde docent. Het resultaat is dat leerlingen een keuze (zij het een beperkte) hebben en volgens onze ervaring gemotiveerder aan de slag gaan met het vak. Een voorwaarde is uiteraard dat het vak aardrijkskunde voor alle 2-vmbo klassen parallel in het rooster moet staan en dat is bij ons op school de afgelopen twee jaar al gelukt.

Kerndoelen onderbouw voortgezet onderwijs volgens Rijksoverheid.
Kerndoelen volgens Stichting Leerplanontwikkeling (SLO).

'Het gaat om slim én gelukkig zijn'

Dat is de titel van een artikel over hoogbegaafde kleuters op Daltonschool de Tweemaster-Kameleon (Oost-Souburg, Zeeland) in Schooljournaal, het wekelijkse tijdschrift van CNV-Onderwijs. Deze titel greep me. Aanvankelijk dacht ik: 'weer een stuk over het investeren in die paar uitmuntende leerlingen die we hebben, terwijl aan 'de onderkant' juist veel tekort komt.' Ik ben een vmbo-docent.

In Finland heb ik in september jl. ook gezien dat de samenleving juist veel investeert om de zwaksten er bij te betrekken, wellicht ten koste van de slimmerds die er ook zijn, maar ik kon daar wel wat mee. Al een jaar of wat is investeren in excellentie een 'hot item' in onderwijsland, terwijl naar mijn mening en het Finse gevoel juist geïnvesteerd moet worden in de zwaksten om hen te helpen met de voorbereidingen op de naschoolse wereld. (Het opschroeven van de leerplicht naar 21 jaar zou dan ook best kunnen helpen en ouderen meer kans kunnen geven op de arbeidsmarkt, maar dat is een ander verhaal.) In het artikel komt het verschil hoe hoogbegaafde kinderen denken duidelijk naar voren en dat vond ik erg verhelderend om te lezen.

'Normaal gesproken doe je dat (uitleggen, red.) als leerkracht "bottom up". Stap vor stap, dus met kleine stukjes, bouw je van onderaf een geheel op. Hoogbegaafde leerlingen hebben juist "top down" les nodig. Ze willen eerst het gehele overzicht hebben: weten waarom je iets moet doen of waarom iets op een bepaalde manier in elkaar steekt.' (Schooljournaal, nr. 9 10.05.2014)

Als we dus door onze manier van lesgeven of opvoeden aan hoogbegaafden ook op de "bottom up" manier doen, remmen we ze dus af in hun (creatieve) denkproces. Iets wat we hier thuis ook wel meemaken, want als de "bottom up" waarschijnlijk dus te lang duurt voor mijn zoon, gaat hij de volgende stappen al invullen en juist vaak de verkeerde kant op, dit omdat hij dus wellicht niet weet waar de stapjes naar toe moeten en hij dus nog niet het gehele overzicht heeft. Als hierdoor leerlingen gefrustreerd raken en afhaken is dat doodzonde. Zonde van het welzijn van de kinderen. En als het gevolg daarvan is dat daardoor slechts 19% van de hoogbegaafden op de universiteit terecht komt en 81% het lager opzoekt, is dat idd. ook nog eens kapitaalvernietiging.

Mijn eigen project - lesplan voor hoogbegaafde leerlingen
Lesmateriaal voor hoogbegaafden

---